تفاوت سیم افشان و مفتول؛ کدام برای ساختمان مناسب‌تر است؟

خلاصه جواب: سیم مفتول یک رشته مس ضخیم دارد و سیم افشان از ده‌ها رشته مس نازک تشکیل شده. از نظر آمپردهی تقریباً برابرند و ملاک همان سطح مقطع است. تفاوت اصلی در انعطاف است: مفتول سفت است و برای سیم‌کشی ثابت داخل لوله ارزان‌تر و راحت‌تر تمام می‌شود، افشان نرم است و برای مسیرهای پرپیچ، تابلو برق و اتصال به دستگاه‌های متحرک انتخاب درستی است. برای سیم‌کشی معمول ساختمان هر دو قابل قبول‌اند، ولی عرف امروز بازار بیشتر به سمت افشان رفته.

این دو دقیقاً چه فرقی دارند؟

بردارید یک تکه سیم ۲.۵ مفتول و یک تکه ۲.۵ افشان را کنار هم بگذارید و روکش را بزنید کنار. در مفتول یک میله مس تنها می‌بینید. در افشان یک دسته سیم موی نازک که دور هم تابیده شده‌اند.

هر دو در مجموع ۲.۵ میلی‌متر مربع مس دارند. فقط شکل توزیع این مس فرق می‌کند. افشان ۲.۵ ممکن است ۵۰ رشته ۰.۰۵ داشته باشد، افشان نرم‌تر حتی تا ۱۴۰ رشته هم می‌رود.

هرچه تعداد رشته‌ها بیشتر و قطرشان کمتر باشد، سیم نرم‌تر است. برای همین در بازار به بعضی کابل‌ها می‌گویند «افشان نرم» یا «سوپر افشان».

مقایسه سرراست

هرکدام کجا به درد می‌خورند؟

سراغ مفتول بروید وقتی:

* مسیر سیم‌کشی ثابت است و قرار نیست هیچ‌وقت تکان بخورد
* لوله‌کشی نسبتاً مستقیم است و زانوهای زیادی ندارد
* می‌خواهید هزینه پروژه را کم کنید و تعداد متراژ بالاست
* اتصال مستقیم به ترمینال پیچی دارید و نمی‌خواهید سرسیم بزنید

سراغ افشان بروید وقتی:

* لوله پیچ و خم زیاد دارد و کشیدن سیم سفت سخت می‌شود
* داخل تابلو برق کار می‌کنید و باید سیم را دور و بر شینه و کلید بچرخانید
* به دستگاهی وصل می‌شوید که می‌لرزد یا جابه‌جا می‌شود (پمپ، موتور، جوشکاری)
* سیم رابط یا سیار می‌سازید
* طول مسیر زیاد است و می‌خواهید موقع کشیدن، سیم داخل لوله گیر نکند

در عمل امروز بیشتر پروژه‌های ساختمانی افشان می‌روند، چون کار نصاب را ساده‌تر می‌کند و اختلاف قیمتش هم آن‌قدر زیاد نیست که تعیین‌کننده باشد. اگر خواستید اختلاف واقعی را ببینید، کافی است قیمت سیم برق را در همان سایز، یک بار مفتول و یک بار افشان مقایسه کنید.

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند: سرسیم برای افشان

وقتی سیم افشان را مستقیم زیر پیچ ترمینال می‌بندید، رشته‌های نازک زیر فشار پیچ پخش می‌شوند. بعضی رشته‌ها بیرون می‌مانند، بعضی له می‌شوند، و سطح تماس واقعی کم می‌شود. نتیجه‌اش گرم شدن محل اتصال و در بلندمدت جرقه است.

راه درست این است که سر سیم افشان را با یک سرسیم دوبل یا فیش پرس کنید و بعد ببندید. این کار سه دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد ولی یکی از شایع‌ترین علت‌های داغ شدن تابلو را حذف می‌کند.

مفتول این مشکل را ندارد چون یک رشته یکپارچه است و زیر پیچ ثابت می‌ماند.

درباره آمپردهی؛ افسانه و واقعیت

شایعه رایجی هست که می‌گوید افشان آمپر بیشتری می‌دهد چون سطح تماس بیشتری دارد. این در فرکانس‌های بالا تا حدی درست است (پدیده‌ای به اسم اثر پوستی)، اما در برق شهری با فرکانس ۵۰ هرتز عملاً بی‌معنی است.

در برق ساختمان و صنعت، ملاک فقط و فقط سطح مقطع است. افشان ۲.۵ و مفتول ۲.۵ در عمل یک آمپر را می‌دهند.

اگر کسی به شما گفت افشان ۲.۵ جای مفتول ۴ را می‌گیرد، حرفش درست نیست.

چند اشتباه رایج

* خم کردن مکرر مفتول. مفتول برای خم شدن پی در پی ساخته نشده. اگر سیم رابطی با مفتول بسازید، بعد از چند ماه از محل خم شدن قطع می‌شود.
* بستن افشان بدون سرسیم در تابلو. توضیحش بالا آمد. این یکی از بیشترین علت‌های خرابی تابلو است.
* مقایسه قیمت بدون توجه به وزن. دو کلاف با یک برچسب سایز ممکن است وزن متفاوتی داشته باشند. وزن، معیار واقعی مقدار مس است.
* استفاده از افشان معمولی به جای افشان نسوز در مسیرهای حساس. در مسیرهای اضطراری و دودکش، سیم باید گواهی مقاومت در برابر آتش داشته باشد.

جمع‌بندی

اگر سیم‌کشی ثابت ساختمان با لوله‌کشی ساده دارید و می‌خواهید هزینه را کنترل کنید، مفتول کاملاً کافی است. اگر مسیر پیچیده است، داخل تابلو کار می‌کنید یا به دستگاه متحرک وصل می‌شوید، افشان انتخاب درست است. هر کدام را که گرفتید، سایز را از روی جریان مصرفی انتخاب کنید نه از روی نوع سیم، چون آمپردهی هر دو در سطح مقطع برابر یکسان است.

سوالات متداول

برای پریز خانه افشان بهتر است یا مفتول؟

هر دو کار می‌کنند و باید ۲.۵ باشد. افشان کشیدنش داخل لوله راحت‌تر است، مفتول ارزان‌تر تمام می‌شود. اگر نصاب دارید، نظر او را هم بپرسید چون به روش کارش بستگی دارد.

سیم افشان گران‌تر است یا مفتول؟

افشان در سایز برابر معمولاً کمی گران‌تر است، چون فرآیند تولیدش پیچیده‌تر است. اختلاف بسته به سایز و برند متفاوت است ولی عموماً زیاد نیست.

آیا می‌شود افشان و مفتول را به هم وصل کرد؟

بله، مشکلی ندارد. فقط سر افشان را با سرسیم پرس کنید یا از کانکتور مناسب استفاده کنید تا اتصال محکم و پایدار بماند.

سیم افشان چند رشته دارد؟

بستگی به سایز و نوع دارد. افشان ۱.۵ معمولی حدود ۳۰ رشته، افشان ۲.۵ حدود ۵۰ رشته. در انواع نرم‌تر این تعداد چند برابر می‌شود.

کدام برای زیر گچ بهتر است؟

هر دو، چون به هر حال داخل لوله خرطومی می‌روند و مستقیم با گچ تماس ندارند. اگر مسیر زانوهای زیاد دارد افشان راحت‌تر کشیده می‌شود.

مفتول برای تابلو برق مناسب است؟

توصیه نمی‌شود. داخل تابلو باید سیم را دور شینه و کلیدها بچرخانید و مفتول سفت است و در محل خم فشار می‌آورد. استاندارد تابلوسازی افشان با سرسیم است.

افشان نرم با افشان معمولی چه فرقی دارد؟

تعداد رشته‌ها بیشتر و قطر هر رشته کمتر است، پس نرم‌تر است. برای سیم‌های سیار و جوشکاری و جاهایی که سیم مدام تا می‌شود کاربرد دارد.

آیا افشان زودتر اکسید می‌شود؟

چون سطح تماس با هوا بیشتر است، در محیط مرطوب یا در معرض هوا کمی مستعدتر است. برای همین سرسیم زدن علاوه بر مکانیک، از نظر اکسیداسیون هم کمک می‌کند.

برای کولر گازی افشان بگیرم یا مفتول؟

فرقی در عملکرد ندارد. سایز مهم است: برای ۱۲۰۰۰ سایز ۲.۵ و برای ۲۴۰۰۰ سایز ۴. اگر مسیر پیچ و خم دارد افشان راحت‌تر است.

چطور بفهمم سیمی که خریدم واقعاً افشان استاندارد است؟

روکش باید مشخصات کامل (برند، سایز، ولتاژ نامی، استاندارد) را حک شده داشته باشد نه چاپ پاک‌شدنی. وزن کلاف را هم با وزن استاندارد آن سایز مقایسه کنید.